رمزگشای UUID

ساختار UUID

UUID (شناسه منحصربه‌فرد جهانی) یک مقدار ۱۲۸ بیتی است که به صورت ۳۲ رقم هگزادسیمال در پنج گروه با خط تیره نمایش داده می‌شود:

نسخه و variant تنها دو فیلدی هستند که در تمام UUIDها تضمین می‌شوند. تمام فیلدهای دیگر به نسخه بستگی دارند.

فیلد نسخه

nibble نسخه اولین رقم هگز گروه سوم است (موقعیت ۱۴ در رشته کامل). این رقم مشخص می‌کند که کدام نسخه UUID برای تولید این شناسه استفاده شده است.

const hex = uuid.replace(/-/g, '')
const version = parseInt(hex[12], 16)  // single hex digit → 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, or 8

نسخه ۷ (UUID v7) جدیدترین نسخه پرکاربرد است که در RFC 9562 (2024) معرفی شده. یک تایم‌استمپ Unix با دقت میلی‌ثانیه در بیت‌های بالایی کدگذاری می‌کند تا مرتب‌سازی ممکن باشد.

فیلد Variant

variant در بیت‌های بالایی اولین بایت گروه چهارم کدگذاری می‌شود. این فیلد چیدمان و قراردادهای ترتیب بایت UUID را مشخص می‌کند.

در عمل، تقریباً تمام UUIDهایی که با آن‌ها روبرو می‌شوید از variant RFC 4122 / RFC 9562 استفاده می‌کنند (الگوی بیت ۱۰xx xxxx، اولین بایت گروه چهارم در محدوده 0x80 تا 0xBF). variantهای NCS، Microsoft COM و رزرو شده فرمت‌های قدیمی هستند که به ندرت در سیستم‌های مدرن دیده می‌شوند.

مرجع نسخه‌های UUID

RFC 4122 نسخه‌های ۱ تا ۵ را تعریف کرد. RFC 9562 (2024) نسخه‌های ۶، ۷ و ۸ را اضافه کرد:

رمزگشایی تایم‌استمپ‌های UUID v1

UUID v1 یک تایم‌استمپ ۶۰ بیتی گرگوری (فاصله‌های ۱۰۰ نانوثانیه‌ای از ۱۵ اکتبر ۱۵۸۲) را در سه فیلد جاسازی می‌کند: time_low (بیت‌های ۰ تا ۳۱)، time_mid (بیت‌های ۳۲ تا ۴۷) و time_hi (بیت‌های ۴۸ تا ۵۹). این ابزار آن‌ها را بازسازی کرده و به تاریخ UTC استاندارد تبدیل می‌کند.

// UUID v1: 6ba7b810-9dad-11d1-80b4-00c04fd430c8
//           ^^^^^^^^ ^^^^ ^^^^ ^^^^^ ^^^^^^^^^^^^
//           time-low  mid  hi  clk   node (MAC)
//                          ^
//                          version nibble (1)

const hex = '6ba7b8109dad11d180b400c04fd430c8'

const tLow = parseInt(hex.slice(0, 8),  16)  // 0x6ba7b810
const tMid = parseInt(hex.slice(8, 12), 16)  // 0x9dad
const tHi  = parseInt(hex.slice(13, 16), 16) // 0x1d1 (skip version nibble at index 12)

// Reconstruct 60-bit timestamp (100-ns intervals since Oct 15, 1582)
const t = (BigInt(tHi) << 48n) | (BigInt(tMid) << 32n) | BigInt(tLow)

// Subtract Gregorian offset (Oct 15, 1582 → Jan 1, 1970 in 100-ns units)
const GREGORIAN_OFFSET = 122192928000000000n
const unixMs = (t - GREGORIAN_OFFSET) / 10000n

console.log(new Date(Number(unixMs)).toISOString())
// → 1998-02-04T22:13:53.578Z

UUID v1 باید حساس تلقی شود: آدرس MAC و تایم‌استمپ دقیق جاسازی‌شده می‌توانند هم دستگاه تولیدکننده و هم زمان تولید را شناسایی کنند.

رمزگشایی تایم‌استمپ‌های UUID v7

UUID v7 یک تایم‌استمپ ۴۸ بیتی Unix با دقت میلی‌ثانیه را در ۴۸ بیت اول (گروه اول + ۴ رقم اول گروه دوم) جاسازی می‌کند. این ابزار آن بیت‌ها را خوانده و به تاریخ UTC با دقت میلی‌ثانیه تبدیل می‌کند.

// UUID v7: 018e4bc8-1000-7000-8000-000000000001
//           ^^^^^^^^^^^^
//           48-bit Unix ms timestamp

const hex = '018e4bc8100070008000000000000001'

// First 48 bits (12 hex chars) = Unix timestamp in milliseconds
const ms = parseInt(hex.slice(0, 12), 16)  // 0x018e4bc81000

console.log(new Date(ms).toISOString())
// → 2024-03-11T…Z

// Everything after byte 6 is random (except version/variant bits)

برخلاف UUID v1، تایم‌استمپ UUID v7 از epoch آشنای Unix (۱ ژانویه ۱۹۷۰) استفاده می‌کند و هیچ اطلاعات host را جاسازی نمی‌کند. ۷۴ بیت باقی‌مانده تصادفی هستند.

نحوه تشخیص نسخه و Variant UUID توسط این ابزار

رمزگشا موقعیت ۱۴ (nibble نسخه) و موقعیت ۱۹ (nibble variant) رشته استاندارد UUID را می‌خواند. هیچ وضعیت خارجی یا زمینه‌ای لازم نیست — تمام اطلاعات در خود رشته UUID موجود است.

// Detect UUID version from the 13th hex character (index 12)
function uuidVersion(uuid) {
  const clean = uuid.replace(/-/g, '')
  return parseInt(clean[12], 16)
}

uuidVersion('550e8400-e29b-41d4-a716-446655440000') // → 4
uuidVersion('018e4bc8-1000-7000-8000-000000000001') // → 7
uuidVersion('6ba7b810-9dad-11d1-80b4-00c04fd430c8') // → 1

// Detect variant from the 17th hex character (index 16, first char of 4th group)
function uuidVariant(uuid) {
  const clean = uuid.replace(/-/g, '')
  const b = parseInt(clean[16], 16)
  if ((b & 0x8) === 0)      return 'NCS'
  if ((b & 0xC) === 0x8)    return 'RFC 4122'
  if ((b & 0xE) === 0xC)    return 'Microsoft'
  return 'Reserved'
}

UUIDهای ویژه

UUID نیل

UUID نیل 00000000-0000-0000-0000-000000000000 تمام صفر است. در RFC 4122 به عنوان یک مقدار sentinel به معنای «بدون UUID» تعریف شده — مشابه null. این یک UUID تولیدشده معتبر نیست.

UUID حداکثر

UUID حداکثر ffffffff-ffff-ffff-ffff-ffffffffffff تمام یک است (0xFF در هر بایت). در RFC 9562 تعریف شده و مکمل UUID نیل است و به عنوان مقدار sentinel حداکثر عمل می‌کند.

سوالات متداول